23 January 2018

Senaka Batagoda, tell us who we are!

Last Saturday night the students of Nelu Adikari and Kapila Poogalaarachchi put on an amazing show.  It was the second edition of ‘Miyesi Lamaa Tharaka,’ and came five years after the maiden concert.  [for an account of the first show read 'Miyesi Lama Tharaka: a "different reality" show']

It is not easy to manage over 300 children.  There were more than a dozen items.  The children sang and danced.   They sang most of the songs but there were a few where well known artists accompanied them.  For example the song “api sanasille…’  This was sung by Nelu’s brother Athula and Jananath Warakagoda, the renowned percussionist who has supported the excellent efforts of Nelu and Kapila to instill in children a love for all kinds of music.  

‘Miyesi Lama Tharaka’ needs to be written about separately.  This is about the man who wrote the lyrics and composed the melody of ‘api senasille.’  

Bandula Nanayakkarawasam, one of the best and most productive of our contemporary lyricists who compered the show, had a story to tell.

‘This song was written by Senaka Batagoda.  It was he who wrote “Api Kavuruda,” the song made popular by Sangeeth Wijesuriya and the band Wayo.  Once I interviewed him for my programme “Rae Ira Paana.  We recorded him singing “Api Kavuruda.  As was the usual practice I made a CD and sent it to the radio station.  

‘I rarely listen to my pre-recorded programmes.  Senaka had listened.  He called me.  He was deeply distressed.  He had a simple question: ඇයි මහත්තයෝ වතුර ඇදල ඇදල කලේ බින්දේ? (“Ai mahaththayo vathura adala adala kale binde?” or “Why did (you) break the earthenware pot after having drawn so much water?”  [This is Senaka's original version]

‘Then he told me that the producer for reasons best known to him or her had replaced his version of the song with that of Wayo.  I was as devastated.’

It’s not Wayo’s or Sangeeth’s fault of course.  They acknowledge Batagoda in their videos.  They have purchased copyrights as well.  They have with visuals and other enhancement turned what some may call a ‘raw’ version into a hit.  Producers know what’s best for the station, one could argue.  However, at the end of the day, there’s an artist who created something special who is left feeling shorthanded.  That’s not good.  

The song, consequent to Bandula’s account, sounds different now.  The title-question is even more philosophical now.  The entire song is about people wondering who they are.  Who are we?  Who am I? These are the questions we don’t ask ourselves but seek an answer to nevertheless.  

In a way, this is the question that Nelu and Kapila are seeking an answer to or rather want the children they teach to find an answer to.  Parents send them to learn music, but they also learn history, heritage and culture.  They learn something about humanity, about giving, sharing and the value of the collective.  They acquire eyes to see the world and see through the world.  They get exposed to roots, if that’s proxy for things like history and heritage, and they open their minds to the universe, if that’s proxy for things beautiful and sweet that are not necessarily wrought from our cultural soils.  

So it’s about who we are and also about who we can become.  It’s about what’s uniquely Sri Lankan and about the commonalities that pay little attention to national boundaries.  It is about things that Senaka Batagoda sings about.  Things that might at first cut appear to be casual observations about ordinary things but on closer examination are deeply philosophical.  

Too often we re-define ourselves according to what we believe the world expects us to be.  In the end we are not who we really our but someone else’s version inhabiting someone else’s version of our reality.  

Lobo captures this in the song “Love me for what I am”:

I can't change any more
of what makes me be myself
And still have enough left
not to be somebody else
It’s not always a conscious decision.  We are bombarded in multiple ways all the time with ‘be this!’ or ‘be that!’  We want inclusion, we don’t want to be left behind.  So we go along and tell ourselves (by way of consolation) ‘this is what I want to do/be.’  We don’t often ask ourselves somewhere down the line, ‘who am I?’ or ‘what have I become?’  

Senaka Batagoda felt short-changed.  I like to think that he felt that cheated in the misrepresentation.  He is not just the lyricist, but the lyrics.  When he asks 'අපි කවුරුද?’ it’s a general question to a large collective he is a member of, but he clearly has a good idea of who he is.  His songs are explorations of the dimensions of being and becoming.  

I don’t know if he has had a conversation with Nelu and Kapila and I don’t know if the duo ever thought of that song seriously.  But in this universe where the improbably announces presence, there’s a community that they are part of and that collective appears to be companions on a long journey.  They walk to destinations that are probably clear to them.  Their footprints are made for following.  

Malinda Seneviratne is a freelance writer. malindasenevi@gmail.com.

21 January 2018

Patrice Lumumba did not die on January 17, 1961

Fifty six years ago almost to the day a man was killed.  Now that’s not news.  Every single day thousands of people are killed.  Thousands perish in war.  Thousands die of curable diseases.  It was like that back in 1961 as well.  

But this murder was different.  It has been referred to as the most important assassination of the 20th century.  Patrice Lumumba was killed on the 17th of January 1961.  This was seven months after he was elected as the first Prime Minister of independent Congo. He was 34 at the time.

In September he was deposed through a coup d’état by  Joseph-Désiré Mobutu who proceeded to arrest him in December with logistical support from Belgium and the United States of America.  Lumumba was first brutally beaten and tortured by Katangan and Belgian officers while President Moïse Tshombe (President of the State of Katanga that had newly declared independence) and his cabinet decided what to do with him.  On the 17th of January, sometime after 10pm, Lumumba, along with two political associates, was lined up against a tree and shot.   It is claimed that the Belgians and their counterparts later wished to get rid of the bodies, and did so by digging up and dismembering the corpses, then dissolving them in sulfuric acid while the bones were ground and scattered.

Efforts to get the UN to intervene and prevent all this failed.  The UN Security Council of the time voted 8-2 against the pro-Lumumbaresolution.  Several countries withdrew military contingents serving the UN in protest, including Ceylon.  Secretary-General of the United Nations Dag Hammarskjöld was party to the crime that took place thereafter.  

There’s a long and brutal history behind all this and a long and brutal history that followed the assassination.  It’s not just Lumumba and it is not the the Congo.   But that’s a different essay altogether.  Well, a whole library of theses, rather.  

The assassination horrified the world.  There were demonstrations in many cities on all continents.  in Yugoslavia, protesters sacked the Belgian embassy and confronted the police. In London, a crowd marched from Trafalgar Square to the Belgian embassy, where a letter of protest was delivered and where protesters clashed with police. In New York City, a demonstration at the United Nations Security Council turned violent and spilled over into the streets.  There was also a demonstration in Kandy, organized by left-wing students of the University of Peradeniya.  They marched to Kandy and attempted unsuccessfully to pull down the statue of Governor Henry Ward.  They made speeches.  

It was 16 years later that I first heard of Lumumba.  The Daily News carried a picture. I can’t remember what exactly it was.  Perhaps it was one of the statue being removed or else that of Madduma Bandara being put up in its place.   Seeing this, my father, Gamini Seneviratne, related a story.  

He told me about the protest.  And he told me how ‘legends’ are born.  He had been one of the students who took part in that march.  He said that they tried to pull down the statue but the rope had snapped.  However, he was known for awhile as the man who pulled down (not tried to pull down) the Ward Statue.  

He went on to tell me about Patrice Lumumba and sketched for me the history.  Then he shared with me a slogan they had shouted:  මැරුවේ නමුත් ලුමුම්බාව මැරුණේ නෑ අප්රිකාව (meruve namuth lumumbaava, marune naha aprikaava, ‘although Lumumba was murdered, Africa did not die’).

That line, apparently, he had included in a poem which was later taken as an example of the direction in which Sinhala poetry ought to go by someone who wrote an article on the subject.   

That’s what interests me right now.  Taking down a statue is a symbolic act.  Easy.  Perhaps even necessary in the process of what some might call necessary exorcism.   Makes sense only if other more pernicious processes are taken on and defeated though.  

People are not statues.  They are not taken down.  They are silenced, enslaved and even murdered.  Lumumba is still iconic.  He still inspires.  His murder was not the original sin in the Congo as some claim, but it is still as heinous as any committed in that country or elsewhere.  He still inspires people in that country and in that continent and in fact in other parts of the world as well.

Africa did not die on account of that vile act that the worst perpetrators of human right violations in this world sanctioned and participated in.  

Faiz Ahmed Faiz in a poem ‘We who were executed,’ dedicated to Ethel and Julius Rosenberg (legally murdered in the so-called ‘Land of the Free and Home of the Brave’) had something to say about these kinds of murders.  Agha Shahid Ali’s translation has the following lines:

Holding up our sorrows as banners
new lovers will emerge
from the lanes where we were killed
and embark, in caravans, on those highways of desire.
It’s because of them that we shortened the distances of sorrow,
it’s because of them that we went out to make the world our own,
we who were murdered in the darkest lanes.

Or shot at night in an isolated spot just as Lumbumba was.   Africa is not dead, but then one could also say ‘Perhaps Africa will die’ and if that’s a tragedy it will only be stopped because people like Patrice Lumumba stand up and because their assassinations inspire others to remember brutality, dream of better times and resist. And resist. And resist.  

This, then, is a salute to a warrior who saw beyond both warrior and war, thereby differentiated himself from brutes who quickly forget what they are fighting for, and most importantly provided an example, a template and a dream worth pursuing.  

Malinda Seneviratne is a freelance writer. malindasenevi@gmail.com. This article was first published in the Sunday Observer (January 21, 2018)

අහඹු පොතක අහඹු පිටුවක හමුවිය කවියක් අහඹුම නොවන

රිචර්ඩ් බාක් ලියූ 'ජොනතන් ලිවිංස්ටන් සීගල්' (ජොනතන් ලිවිංස්ටන් නම් වූ මුහුදුලිහිණියා) මා විටින් විට කියවන අපූරු පොතක්.  පොත් පිංචක්.  තමා සොයා යාම යෝජනා කරන මේ පුංචි කතාව තුල මානය, සමූහය සහ සමූහයට අවනත වීම, සම්ප්‍රදායෙන් මිදීම, තරඟය, තරඟයට ඉහලින් ඉගිල යෑම, ඉගෙනගැනීම සහ උගැන්වීම යනාදී කාරණා සියුම් විදිහට බාක් විග්‍රහ කරනවා.  

ඒ පොත කියෙව්වට පස්සේ රිචර්ඩ් බාක් ගේ වෙනත් පොත් කියවන්න හිතුන. ඉන් එකක අමුතුම දෙයක් බාක් යෝජනා කරනවා.  පොතේ නම 'ඉලූෂන්ස්' (මායා). මතක හැටියට ඒ පොතේ මෙහෙම ලියවිලා තිබුනා:

"ඔබ ගේ සිතට වද දෙන ප්‍රශ්නයට පිළිතුර ඔබ ඉදිරිපිට ඇති පොතේ අහඹු පිටුවක සටහන් වී ඇත."

පොත යනු රූපකයක් නම් අදාළ ගැටළුවට පිළිතුර ඕනෑම දෙයක තියෙන්න ඕන. ඒ කියන්නේ අප ඉදිරිපිට තියෙන්නේ මලක් නම්, උත්තරය මල තුල නැත්තම් මලේ පාට වල නැත්තම් සුවඳේ නැත්තම් මල පිපිලද පරවෙලාද පරවෙමින් පවතිනවද කියන එක තුල තියෙන්න ඕන. මලක් වෙන්නම ඕන නැහැ. කෙනෙක් වෙන්න පුළුවන්.  දෙයක් වෙන්න පුළුවන්.  සිතිවිල්ලක් වුනත් වෙන්න පුළුවන්. මේ හැම දෙයක් ම පොතක්. ඒ හැම එකක් දෙස අහඹු ලෙස බැලුවො (කල්පනා කලොත්) උත්තරයක් තියෙන්න ඕන.  

 සමහර ප්‍රශ්න බරපතලයි. සමහර ප්‍රශ්න සංකීර්ණයි. සමහර ඒවා සරලයි, විසඳගන්න පහසුයි. සමහර අවස්තාවලදී අපි දන්නේ ප්‍රශ්නයක් තියෙන බව විතරයි. අපූරුම දේ තමයි ප්‍රශ්නය හරියට විස්තර කරගන්න බැරිවුනත් විසඳුමක් හොයාගන්න පුළුවන් වීම.  

මේ මොහොතේ මා ළඟ පොතක් තියෙනවා. පොතක්. රූපකයක් නෙවෙයි.  පොතේ නම 'හයිට්ස් ඔෆ් මච්චු පිච්චු' ( මච්චු පිච්චු මුදුන්).  පැබ්ලෝ නෙරූදා ගේ ප්‍රසිද්ධ කවි එකතුවක්. වත්මන් පීරු රටේ උරුබම්බා මිටියාවතට ඉහලින් ඇන්ඩියානු කඳු වැටියෙ පිහිටි ඉන්කා ශිෂ්ටාචාරයට අයත් ආශ්චර්යමත් නිර්මාණයකි මච්චු පිච්චු.     පොත ඇරුනේ 10 වන කවියටයි.  එහි මේ පද කිහිපයටයි:

මච්චු පිච්චු,
තැබුවා ද ගලක් මත ගලක්
සහ එහි පාමුල වැරැහිලි ගොඩක්?
අඟුරු කැට මත අඟුරු කැට 
සහ ඒ සියල්ල යට කඳුලක්?
ගින්නෙන්  රත්තරන් දොවා
ඒ තුල වෙව්ලන 
මහා ලේ බිඳුව?
ඔබ මිහිදන් කල වහලා වහා දිය!
යාචකයාගේ පිළුණු වූ පාන් පෙති    
මුදාහරිනු මහපොළොවෙන්!

කවිය දිගයි.  කවි දොළහ එක කවියක් හැටියටත් කියවන්න පුළුවන්.  ඒත් මේ කොටස තුල නොදන්නා ප්‍රශ්ණයකට  උත්තරයක් නම් ලැබුනා. ඉතින් ආයෙත්  ප්‍රභූවරුන්ගේ 'නිමැවුම්' දිහා ඉස්සර විදිහට බලන්න පුළුවන් ද මට?  ඉතිහාසකරුවා ගැන තිබුන ගෞරවය ට මොකද්දෝ වුනා වගේ දැනෙනවා.  අලංකාරයට අහු නොවන මොනතරම් දේවල් තියෙනවද කියල හිතෙනවා.  අහු නොවන නැත්තම් හිතා මතා ම අයින් කරන දේවල් තියෙනවා නම් ඒවා හංගුවේ කොතනද, ඉතිහාසකරුවා වංගු ගැහුවේ ඇයි, වංගු ගැහුවේ කොතනද, කොහොමද වගේ දේවල් අහන්න හිතෙනවා.  

නෙරූදා මච්චු පිච්චු ව ගඩොලින් ගඩොල බිඳ දමලයි තියෙන්නේ. දැවැන්තකම, ප්‍රෞඩත්වය, පුරසාරම් වගේ දේවල් කවියෙන් කාව්‍යත්වයෙන් දියකරලයි තියෙන්නේ.  මච්චු පිච්චුව තියෙන්නේ පීරු රටේ උරුබම්බා මිටියාවතට ඉහලින් ඇන්ඩියානු කඳු වැටියෙ ම ද කියල හිතන්න වෙනවා.  එය ඉන්කා ශිෂ්ටාරයට අයත් නිමවුමක් ද නැද්ද කියල ප්‍රශ්න කරන්න සිද්ද වෙනවා.  නෙරූදා කියන්නේ චිලී රටේ ඉපදුන කෙනෙක් ද, ලෝක පුරවැසියෙක් ද කියල අහන්න හිතෙනවා. නෙරූදා කියන්නේ ශ්‍රී ලාංකිකයෙක් නෙවෙයි ද කියලත් අහන්න හිතෙනවා.  

හිතාගන්න බැරි, වචන ගලප්පලා අහන්න බැරි ප්‍රශ්නයක් තියෙන්න ඇති.  රිචර්ඩ් බාක්‌ පුංචි උපායක් ඉගැන්නුවා.  මම පොතක් දිග හැරියා.  බාක් කිව්වා විදිහටම උත්තරයක් එතන තිබුනා.  ජොනතන් ලිවිංස්ටන් කියන අමුතුම ජාතියේ මුහුදුලිහිණියා ගේ කතාවේ යෝජනා කරන්නේ මෙහෙම දෙයක්: 'සොයා යව, සොයා යව, ඈත අහසේ හුදෙකලාවේ ඔබට ඔබ හමුවන තුරු සොයා යව, සොයා යව!'  

ලොකු පාඩම් සරල විදිහට තේරුම් කරලා දෙන්න සමත් අය අඩුයි.  එක්කෙනෙක් රිචර්ඩ් බාක්‌.  පැබ්ලෝ නෙරූදාත් ඒ වගේම ගුරුවරයෙක්.  මම ශිෂ්‍යයෙක්, හොඳ ගුරුවරයින් ට සවන් දෙන.    

[ජනවාරි 18 දා 'රැස' පුවත්පතේ පළ කරන ලද තීරු ලිපිය (මගේ ඇස අග)]

18 January 2018

Resilient systems and a resilient citizenry

We are a resilient nation and I’ve insisted on the point before.  Sri Lanka is not a failed state but has signs of failing.  That is not new either.  The signs have been there at least as long as the moment J.R. Jayewardena brought in the Second Republican Constitution in 1978.  Nineteen amendments later, all things considered, remedial measures have been few and far between and moreover taken the form of little more than patch-up.  

Sri Lanka is resilient.  We have suffered two insurrections over the past 50 years, bloody and bloodily put down, a thirty year long struggle to rid the country of a terrorist menace, debilitating natural disasters including the tsunami of 2004, government after government by crooks, for crooks and with crooks, veiled and not so veiled threats and their open and frilled execution by a belligerent neighbor and a lot of bullying at multilateral forums.  Sri Lanka has not gone down the tubes.  That’s a positive.   

To get knocked down again and again but still being able to stand up, be defiant, deal with issues and smiles is a great thing.  On the other hand what it also means is that there’s something or someone or many people who are ready to punch, trip and in other ways put you down.
We’ve heard it said before by those who claimed they would change things but then lamented about a pernicious culture that abides and inhibits and of course about officials who were intransigent and threw sand in the wheels.  But where do such officials come from, how did this culture come into being and why does it persist?  

It is hard to pin it down to one single factor.  Political culture is a very vague thing. Does this ‘culture’ inhibit or is a significant element of it an almost pernicious tendency to be laid back? And so, similar to the dictum ‘people get the governments they deserve,’ are we to conclude that culture is something we’ve made and is but a reflection of our ability and disability?  Is it all about institutions which acquire ‘a life of its own’ like certain futuristic extrapolations of technology that have human-made robots operating with wills of their own?  

Karl Marx, in his celebrated essay ‘The Eighteenth Brumaire of Louis Bonapart,’ wrote this pithy line that may offer a window into this situation: ‘Men make their own history, but they do not make it as they please; they do not make it under self-selected circumstances, but under circumstances existing already, given and transmitted from the past.’

Pierre Bourdieu, the French Sociologist in his book ‘Outline of a Theory of Practice’ speaks of a dialectic relationship between structure and agency.  He talks of ‘structured structures (structures structurées) that are predisposed to act as structuring structures (structures structurantes).’  It essentially echoes Marx’s notion.  Marx’s focus was on the French coup of 1851 which resulted in Louis-Napoléon Bonaparte assuming dictatorial powers whereas Bourdieu’s is a more sophisticated discussion on theories of domination.

Systems are of course made of rules, regulations, enforcers and so on.  They don’t cave in when someone shouts or someone objects.  If objection is strong, the objectors many and if there’s perceived threat then systems (which, let us not forget, includes people, many of whom are conscious defenders or else defenders by virtue of simply using the system or endorsers on account of silence or acquiescence) rise to the occasion.  
Take the example of public interest lawyer Nagananda Kodituwakku.  His is a lone voice on behalf of every single citizen of this country, a voice that’s raised again and again to object to wrongdoing of all kinds from the seemingly most trivial to the downright scandalous.  It is a brave voice because it speaks truths that make certain people uncomfortable, people who fall into the system-defenders category, knowingly or unknowingly.  

And the defenders close ranks.  It is as though they are convinced that if one bastion of the pernicious castle falls, the entire edifice will come down.  Kodituwakku’s battering ram, then, needs to be destroyed.  The gates have to be defended.  And so we find key defenders of the judicial-element of the overall ‘system’ doing everything to thwart Kodituwakku, all to silence him.  And the system is resourceful.  

There are the ‘in-built’ mechanisms such as court holidays and delaying tactics.  Then there’s the option of suspending his license.  There’s of course always the white-vanning option.  State Minister Sujeewa Senasinghe recently said at a campaign rally that the UNP (United National Party) ‘has still not resorted to thuggery but was prepared to do so if the situation so demanded.’  That’s the ‘system’ speaking on a specific matter; the system can also express itself more generally and move from threat to execution.  Has been done a countless number of times here and abroad.  It is happening now as it has happened for centuries.  

Now what if there were a thousand Kodituwakkus or if there were thousands backing Kodituwakku?  Will the system recoil in fear and collapse of its own accord or would it have to be brought down, one element at a time or several clusters of them to make it untenable?  

The vote!  Now that’s often enough been talked of as an option.  But is it, really?  We didn’t need to read Umberto Eco’s ‘The Name of the Rose’ to understand that the devil (treat the word as metaphor) often comes wearing the garb of the savior (treat this word also as a metaphor).  We ‘give’ our vote, we vote for manifestos and we find our so-called representatives re-defining ‘mandates’.  Democracy, for all its lovely notions, is often the sauce with which we are consumed by the powerful.  

We get fooled by the process.  We think we participate when in fact what happens is that we are made party to the processes that cheat us.  Like credit cards.  The moment we use them we set capital in motion.  Many ardent socialists unwittingly buttress capitalism in this and other ways.   

The same goes for ‘revolutions’.  There’s euphoria.  There is belief that things will change.  But as the Eagles’ song puts it ‘things in this life (world) change very slowly if they ever change at all.’  Systems are that resilient.  

All the more reason for being sober about change.  All the more reason for exercising patience and fortitude.  All the more reason to be like Nagananda Kodituwakku. All the more reason to think of taking resilience to the next level and to understand that this requires individuals to turn themselves into communities and for communities to value and nurture solidarity. 

No one said it would be easy.  Neither did anyone say it was impossible.  It’s not a walk in a park and neither is it a walk on burning coals; but we need to walk and to paraphrase Faiz Ahmed Faiz, ‘if your feet bleed, then be assured that something will surely bloom in the desert simply because you are walking through it.’

That's being resilient too. And if we want a garden instead of a few flowers, then many must walk the desert.  

16 January 2018

Bird’s eye views and bird-droppings

If a little boy was asked to write an essay with a heading such as ‘If I were a bird’ what would he write?  Depends on the boy, his experiences, his hopes and his notions of magic, I suppose.  Depending on the age he would fly to don’t-go places or to faraways parents do not or cannot take him.  He could watch a cricket match without having to purchase a ticket or he could just watch the world go by.  

Now if one were to ask a bird and the bird was able to communicate, we might get a different story.  Depending on the bird we probably would get many stories, in fact.  We would find out what bird-life is all about.  And we might understand that canopy-world or tree-to-tree-world is not just different to ground-world but is nothing like anything we could ever imagine.  

A boy writing an essay doesn’t have to worry about such things.  It’s just nice to imagine you have wings.  Flight is a beautiful thing to dream about.  And therefore when you are asked what you would do if you had wings it’s easy to flap the wings of your imagination and visit splendid places and witness the unimaginable.

It’s different with adults.   They know they don’t have wings.  Sure, they also have the ability to imagine.  They also soar, literally and metaphorically.  But then again, there are those who don’t necessarily fly but are convinced they have a bird’s eye view of everything.  

These are the know-alls.  If that was all, it is still alright.  The problem with the bird’s eye view is that from up there you tend to look down, literally and metaphorically, again.  And there’s many ways to look down, just as there are many ways to look up.

When we look up, say from a hilltop on a cloudless night, we get a sense of the universe’s enormity.  And if we have some notion of maps, in particular the size of the island in a world map, then we obtain a sense of proportions.  How big the universe, how large the world, how we cannot hold in our arms our island and in relation to these ‘big things’ which are really very small compared to the universe, we understand how infinitely tiny we really are.  That’s when we encounter humility.  

It’s different when we look down, not from cloud and tree-top but from a place we believe we have flown up to, way above the multitude, so high that all people and all things look like dots or smaller.  This is where we get tested.  This is where we forget that if we can ‘fly’ so too can others, in their own way, using the wings they have.  We can all of a sudden feel we are above it all, way higher than anyone else can even imagine.  That’s where we encounter arrogance.

From that point, we see flaw.  We think ‘he or she is small’ and we equate perceived smallness to things like weakness, inability, ignorance and stupidity.  We forget, consequently, that however high we fly, we still know very little about the world, the universe and indeed ourselves.  

We are not arahats.  We are no saints.  We are not all-knowing and all-seeing.  The ‘loser’ or ‘bum’ that we in our arrogance so define could very well have an equal or better understanding of the human condition, although he or she may be less educated, less affluent or held less in regard.  Flight has a way of blinding simply because of the fallacy of ‘better sight’.    

And when you are ‘right up there’ or believe that’s where you are, you think it is your right to look down, to ridicule, to be condescending.  We could call it bird-droppings.  Nothing smart about it.  Nothing all-knowing about it.  Just some smelly stuff.  Waste, they call it.

[Published in the Daily News, January 16, 2018]

13 January 2018

'මේවා මොන ජීවිත ද බං?'

කව්රු හරි කරන හෝ කරපු දෙයක් අල්ලාගෙන විවේචනය කරද්දී සමහර අය මේ වගේ ප්‍රශ්නයකින් කතාව ඉවර කරනවා: "මේ මොන ජීවිත ද බං?"  ප්‍රශ්ණය තුල නොකියන දේවල් තියෙනවා.  ප්‍රශ්ණය අසන්නා විවේචනය ට ලක්කරන පුද්ගලයට වඩා 'පොරක්'.  ජීවිතය කියන්නේ මොකද්ද කියල එයා දන්නවා.  ජීවත්වීම කියන්නේ මොකද්ද කියලත් එයා දන්නවා.  ඒ කියන්නේ 'මේවාත් ජීවිත බං?' කියන ප්‍රශ්නේ කාටවත් එයාගෙන් අහන්න බැහැ.  මොකද එයා පොරක්. ඇදයක් නැති පොරක්.  අඩුවක් නැති පොරක්.    එයාගෙන් ''මේවාත් ජීවිත බං?' කියල ඇහුවොත් අහන කෙනා මෝඩයෙක් වෙන්නම ඕනේ (එයා සහ වෙනත් අය හිතන විදිහට).  

මේ ලෝකේ වැඩිපුර ඉන්නේ සර්ව සම්පූර්ණ මිනිස්සු.  පෘතග්ජනයින් අඩුයි.  හැමෝම වගේ මාර්ග ඵල ලබාගෙන. හැමෝම වගේ ශාන්තුවරයෝ.  ඒ වුනාට මේ මාර්ගඵලලාබීන්, මේ ශාන්තුවරයින්, මාර්ගඵලලාබීන් නැත්තම් ශාන්තුවරයින් වෙන්නේ තමන්ට විතරයි.  සරලව කියනවා නම් 'මම පට්ටම පට්ටයි, මගේ ජීවිතය පට්ටම පට්ටයි, ඒ වුනාට මම වගේ නෙවෙයි අනිත් අය -- එයාල චාම චා, එයාල ගේ ජීවිතත් චාම චා....'     

ඇත්තම කතාව 'ජීවත් විය යුත්තේ කෙසේ ද?' කියන ප්‍රශ්නය ට නිශ්චිත උත්තරයක් නැහැ.  විවිධ දාර්ශනිකයින් ඒ ඒ දර්ශන වලට සාපේක්ෂව 'මෙය වේ ජීවත් විය යුතු විදිහ' කියල පෙන්නුවට, විවිධ නීති පද්ධති වලට අනුව 'මෙය වේ හරි දේ මෙය වැරදි වේ' කියල නිර්වචනය වුනාට, ඒ සියලු දේ එම මොහොතට, එම සමාජ ආර්ථික දේශපාලන වටපිටා වට, එම දර්ශනයට සාපේක්ෂ වෙනවා.

'අර්ථය' කියන දේ විවිධ අය විවිධ විදිහට ලබාගන්නවා.  අර්ථයක් ලබාගැනීමට නැත්තම් ජීවිතය අර්ථාන්විත කරගන්න (තමන් ට ගෝචර වන විදිහට) විවිධ දේ කරනවා. සමහර දේවල් නීත්‍යානුකූලයි.  සමහර දේවල් නීති විරෝධියි.  සමහර දේවල් වලට කවුරුත් වැරදි කියන්නේ නැහැ. වැඩිම වුනොත් 'මෝඩ වැඩක්' නැත්තම් 'මෝඩයෙක්' කියල කියයි ඒත් නීතිවිරෝධියි නැත්තම් සදාචාර විරෝධීයි කියල කියන්නේ නැහැ.  'චාම චා' කියන්නෙත් නැහැ. වෙනත් දේවල් වලට එහෙම කියනවා.  'මේවා මොන ජීවිතද බං?' කියලත් අහනවා.   

එක විදිහක් නැහැ.  විවිධයි. පොර ටෝක් අවශ්‍ය නැහැ.  අපි ජීවත්වෙන්නේ මාර්ගඵල ලබපු අයගෙන් පමණක් හැදුනු සමාජයක නෙවෙයි.  ශාන්තුවරුන්ගේ ප්‍රජාවක සාමාජිකයින් නෙවෙයි අපි.  ඒ වුනාට නිතරම 'මේවා මොන ජීවිත ද බං?' කියන ප්‍රශ්නය අපට ඇහෙනවා.  ඒ ප්‍රශ්නේ නොඅසා අසනවා අපට දැනෙනවා.     

ජීවිතය මෙයයි කියල කියන්න මට තේරෙන්නේ නැහැ.  ජීවත් විය යුත්තේ මෙහෙමයි කියල කියන්න මට තේරෙන්නේ නැහැ.  ඒත් 'මම මෙහෙමයි ජීවත් වෙන්නේ' කියල කියන්න පුළුවන් (විස්තර සමග).  එහෙම කියපු කවියෙක් අප අතරින් මීට සති කිහිපයකට පෙර නික්ම ගියා. කවියා ගේ නම ඉන්දික ගුණවර්ධන.  කවිය ට ඉන්දික දාපු හෙඩිම 'සිස්ටම් එකට එරෙහිව'.   මේකයි කවිය:

මකුළු දැල 
වෙනස් විදියට වියන 
මකුළුවෙක් වෙමි මම 

එහි සොඳුරු බව ම මිස 
එහි රැඳෙන 
ගොදුරු ගැන නොසිතන 
අකාලේ මිය යන 

ඒ නමුදු 
සොඳුරු මරණය ගැන 
මකුළු දැල වෙනස් විදියට වියන
මකුළුවෙක් වෙමි මම... 

'සිස්ටම් එක' නැත්තම් 'ක්‍රමය' කියන දේ විවිධ විදිහට අර්ථකථනය කරන්න පුළුවන්.  එහෙම හිතනකොට මේක පට්ටම පට්ට දේශපාලනික කවියක්.  රැඩිකල් කවියක්.  ඒත් 'සිස්ටම් එක' එක එක විදිහට අර්ථ දක්වන්න පුළුවන්.  ' බලාපොරොත්තු නොවන විදිහට ජීවත් වීම' වර්ණනා කිරීමක් කියල කෙනෙක් ට කියන්න පුළුවන්.  තව කෙනෙක් කියයි 'ගොදුරු සොයා යන්න නියම කරන ක්‍රමවේදය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමක් කියල.'  'ගොදුර' කියන එකත් එක එක විදිහට අර්ථකථනය කරන්න පුළුවන්.  'සොඳුරු බව' ත් එක එක විදිහට අර්ථකථනය කරන්න පුළුවන්. 

ඉන්දික යෝජනා කරන දේ හරියටම දන්නේ ඉන්දික.  දැන් ඉන්දික අප අතර නෑ.  ඒත් කවිය අයිති වෙන්නේ කියවන්නාට මිස කවියාට නෙවෙයි නම්, අපට කැමති විදිහට 'ගොදුරත්' 'ජීවිතයත්' අර්ථකථනය කරගන්න නිදහස තියෙනවා.  

සුන්දරත්වයට අගයක් යෝජනා වෙනවා කියල මට හිතෙනවා (සම්මතය කෙසේ වෙතත්).  මෙහෙම දේකුත් යෝජනා වෙනවා: කව්රු මොනවා කිව්වත් කල යුත්තේ තමන්ට රිසි දේ.  පොදුවේ, පුළුල් විදිහට ගත්තහම ජීවත් වෙන්න ක්‍රම දෙයක් තියෙනවා කියල මට හිතෙනවා.  'මේ විදිහට හිටු' කියලා කියන ලෝකයකින් 'මේවා මොන ජීවිතද බං?' වගේ අවලාද අහන්න අකමැති නිසා ඒ කියන විදිහට ජීවත් වීම එක විදිහක්.   ලෝකේ මොනවා කිව්වත්, බැන්නත්, අපහාස කෙරුවත්, 'මෝඩයා' කිව්වත්, 'මේවා මොන ජීවිත ද බං?' කියල ඇහුවත්, තමන්ට රිසි ආකාරයට ජීවත් වීම දෙවෙනි විදිහයි.  

හරි විදිහ මොකද්ද කියල මම කියන්නේ නැහැ.  එහෙම කියන්න මම දාර්ශනිකයෙක් නෙවෙයි.  වෙනස් වීම අනිවාර්යයෙන්ම සුන්දරයි කියල කියන්නෙත් නැහැ.  ඒ වුනාට වෙන කෙනෙක් ගේ ඇහැ පිනවනවට වඩා තමන් ට ම අවංක වෙන එක තුල මොකද්දෝ සුවඳක් තියෙනවා කියල හිතෙනවා මට.  

නදීක ගුරුගේ ගෙන් දවසක් ඔහු සමග වැඩමුළුවකට සහභාගී වුන පිරිසක් ඉල්ලීමක් කෙරුව: 'උයිරේ සින්දුව කියන්න.'  නදීක මෙහෙම උත්තරයක් දුන්න ලු:  'මම විඳින්නම්...උඹලා කැමතිනම් අහපල්ලා.' නදීක සින්දුව කිව්වේ නැහැ ලු.  ගිටාරය වාදනය කරමින් 'උයිරේ' තනුව විසිල් කෙරුව ලු. කතාව කියපු කෙනා කිව්වේ 'පුදුම ලස්සනයි' කියල.  අරමුණ වුනේ 'ලස්සන දෙයක් නිර්මාණය කිරීම' නෙවෙයි. විඳීම ම යි.  

නදීක කරෙත් මකුළු දැල වෙනත් විදිහකට වියපු එක.  නදීක දිහා බලල 'මොන ජීවිතයක් ද බං ඔය?' කියල කව්රුවත් කියන්නේ නැහැ.  ඒත් තමන් ට කැමති විදිහට තමන්ට විඳින්න පුළුවන් විදිහට ජීවිත තනුව මුමුණන බොහෝ අයගෙන් ඔය ප්‍රශ්නය අහනවා.  ඒකෙ මොකද්දෝ අවුලක් තියෙනවා කියල හිතෙනවා මට.

11 January 2018

එතකොට මෛත්‍රී බොරුද කිව්වේ?

තමන්ගේ ධූරකාලය අවසන් වන්නේ කවදාද කියල මෛත්‍රිපාල සිරිසේන ජනාධිපති තුමා ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයෙන් විමසලා තියෙනවා. ජනාධිපති මාධ්‍ය ඒකකයට අනුව එහෙම විමසලා තියෙන්නේ "ධූරකාලය පිලිබඳ මත දෙකක කතිකාවක් සිවිල් සහ දේශපාලන ක්ෂේත්‍ර වල පවතින නිසා" ලු.  එහෙම කතිකාවක් ගැන ඇහුවමයි!

'මගේ ධූරකාලය ස්වකැමැත්තෙන් අවුරුදු හයේ සිට පහකට අඩුකරා.....එහෙම අඩු කරපු වෙන නායකයෙක් මේ ලෝකේ කොහෙවත් නැහැ' වගේ කතා කියද්දී ඔය කියන කතිකාවක් ගැන වත් අපහදිලිතාවයක් ගැන වත් සිරිසේන මහත්තයා කිව්වේ නැහැ.  'වැඩේ අහවරයි' කියන විදිහේ ස්වරයක් තමයි පාවිච්චි කෙරුවේ.

සිරිසේන මහත්තය දේශපාලන වේදිකාවට නැගල කිව්වේ ආයේ ජනාධිපතිවරණයකට ඉදිරිපත් වෙන්නේ නැහැ කියල විතරක් නෙවෙයි විධායක ජනාධිපති ක්‍රමය අහෝසි කරනවා කරනවාමයි කියලයි.  එහෙම කෙරුවේ නැහැ.

ඒ වුනාට 19 වැනි ව්‍යවස්ථා සංශෝධනයෙන් ජනපති ධූරකාලය අවුරුදු පහකට සීමා කෙරුව. ඒ විතරක් නෙවෙයි, ඔය ධූරකාලය පිළිබඳව පැහැදිලි කිරීමකුත් සංශෝධනයට එකතු කෙරුව.  ධූරකාලයට අදාලව ලියල තියෙන්නේ 2015 අප්‍රේල් 22 දා ට පෙර දිනයේ ජනාධිපති ධූරයේ සිටින පුද්ගලයා එම ධූරයේ ම සිටින අතර (ධූරකාලය ට) ඔහු හෝ ඇය අදාළ ව 19වැනි සංශෝධනයේ කරුණු වලට යටත් වන බවයි. 

තත්ත්වය මෙසේ තිබිය දී නීතිපති මහත්තයා කියන්නේ සිරිසේන ජනපති තුමා ධූරයට පැමිණියේ 19වන ව්‍යවස්ථා සංශෝධනය සම්මත වීමට පෙර බැවින් එහි විධිවිධාන (ධූරකාලය පිළිබඳව) ඔහුට අදාළ නොවන බවයි. 

ලොක්කා පත් කල සොක්කා ලොක්ක ගේ කැමැත්තට සැලූට් දාන එක සාමාන්‍ය දෙයක්. විශේෂයෙන් ම සොක්කා ගේ උසස්වීම් තියෙන්නේ ලොක්කගේ අතේ නිසා.  නීතිපති ල අගවිනිසුරු වෙන රටක් මේක.  දූෂිත ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයක් තියෙන රටක් මේක.  ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විධායකයට අවනත වෙන රටක් මේක. 

බලය එපා, බලතල එපා, ඥාති සංග්‍රහය එපා කිය කිය බලයට බලතලවට ලොබ බඳින, ඥාතීන්ට හිතවතුන්ට සංග්‍රහ කරන රටක් මේක.  නීතියට අවනත වෙමි කියල නීති කඩන, නීතිය නවන, නීතිය වටේ වංගු ගහන නායකයින් ඉන්න රටක් මේක.  ප්‍රේමදාස ජේආර් වුන, චන්ද්‍රිකා ප්‍රේමදාස වුන, මහින්ද චන්ද්‍රිකා වුන, මෛත්‍රී මහින්ද වුන රටක් මේක. 

ඒ නිසා මෛත්‍රිපාල බොරු ද කිව්වේ කියල අහන්න අවශ්‍ය නැහැ.  අහන්න ඕන මෛත්‍රිපාල බොරු නොකිය ඉඳියි ද කියලයි.